Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa có nhà tạo lập thị trường

Tokenomics – 1 trong những khái niệm được dùng nhiều nhất lúc đầu tư crypto nhưng mấy ai hiểu nó là gì. 1 cụm từ vừa dễ hiểu trên mặt lý thuyết nhưng lại siêu phức tạp lúc phân tách chuyên sâu.

Chính vì thế trong bài phân tách và analysis ngày hôm nay, mình sẽ giúp anh em hiểu tường tận nhất về Tokenomics và giải đáp những câu hỏi phía dưới đây:

  • Tokenomics là gì và 1 số phân loại của chúng.
  • Tokenomics có vai trò như thế nào trong thị trường crypto nói chung và DeFi nói riêng?
  • Góc nhìn và phương thức đánh giá Tokenomics.
  • Những “cấu tạo” bên trong Tokenomics hoàn chỉnh.
  • Vai trò của Tokenomics tới hiệu suất hoạt động của dự án.
  • Case examine của Tokenomics hiệu quả và Tokenomics chưa hiệu quả.

Bài viết sẽ có siêu nhiều thông chuyên sâu, mình gợi ý anh em có thể chuẩn bị giấy bút để tiện be aware lại những thông tin hữu ích cho bản thân.

Disclaimer: Bài viết này được viết có mục đích phân phối thông tin và góc nhìn cá nhân của người viết và ko được xem là lời khuyên đầu tư.

Tokenomics là gì?

Tokenomics là thuật ngữ được ghép từ 2 từ Token (Tiền mã hóa)Economics (Kinh tế học). Chính vì thế, Tokenomics có thể xem là nền kinh tế của tiền mã hóa, bí quyết chúng được xây dựng và ứng dụng vào mô hình hoạt động của dự án ấy.

Tại sao Tokenomics quan yếu?

Đọc tới đây có lẽ anh em sẽ thấy khá nhàm chán. Token cũng chỉ là 1 tài sản được thanh toán trên sàn. Vậy thì tokenomics có gì đặc biệt chứ? Trước lúc trả lời câu hỏi này, anh em hãy cùng mình trải qua 1 quiz bé để nâng cao kịch tính nhé!

Anh em hãy nhìn vào ảnh phía dưới đây và tưởng tượng thị trường crypto như 1 ván bài có nhiều bên tham dự, trong ấy sẽ có:

  • Developer: Andre Cronje, Vitalik Buterin,…?
  • Market Maker: CZ Binance, Sam FTX,…?
  • Quỹ đầu tư lớn: a16z, Multicoin, ParaFi,…?
  • Nhà đầu tư bé lẻ: Đa số anh em (trong ấy có mình).

Vậy ai là những người ngồi sắp bàn cờ nhất, ai là những người điều khiển ván sport? Nhìn vào ảnh phía trên anh em sẽ thấy, ngay cả Justin Solar còn ko thể tiếp cận ván bài, thì chắc những nhà đầu tư bé lẻ là những người đang đứng bên cạnh sòng bạc nghe ngóng kết quả ván bài.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trường Ai là người điều khiển ván bài crypto?

Thực tế đúng là như vậy, chúng ta đang chơi 1 cuộc chơi được tạo ra bởi những Market Maker, những Builder/Developer và những quỹ đầu tư lớn. Từ pattern ICO, IEO, IDO cho tới NFT, GameFi trên những hệ sinh thái.

Vậy họ sẽ điều kiển cuộc chơi qua nhân tố nào? Đấy chính là token, là thứ mà anh em mua bán và đặt niềm tin vào nó. Nhưng token lại là thứ được xây dựng bởi những developer, builder, market maker sừng sỏ. Trong ngắn hạn, thị trường crypto là Zero-sum sport, hầu hết đều muốn kiếm tiền, vậy ai sẽ là người mất?

Giả dụ như muốn kiếm tiền và hiểu được Market Maker đang khiến gì, anh em cần hiểu được sự vận hành của Token, hay nói bí quyết khác, ấy chính là TOKENOMICS.

Chúng ta sẽ cùng tiếp tục tìm hiểu về bí quyết những ông trùm vận hành Tokenomics!

Khía cạnh tạo nên 1 Token và Tokenomics

Phần này là phần khá dài, tuy nhiên nó sẽ có hợp tác và bổ trợ những Insights hữu ích cho những phần sau, anh em đừng bỏ lỡ nhé. Trước lúc đi sâu vào phân tách ứng dụng và giá trị của token đối có dự án, mình sẽ cùng anh em đi từ cơ bản tới chuyên sâu, trong ấy sẽ có:

Coin/Token Provide

Trước đây, Complete Provide và Circulating Provide là 2 khái niệm được dùng thường xuyên. Tuy nhiên, cả Coingecko CoinMarketCap đã bổ sung thêm khái niệm mới là Max Provide – đây là khái niệm dễ bị nhầm lẫn có Complete Provide.

Mình sẽ giải thích chi tiết 3 khái niệm của Token Provide và đưa ra thí dụ minh họa giúp anh em dễ hiểu hơn trong phần này.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngNhững thông số cơ bản của 1 coin/token.

1. Complete Provide (Tổng cung) được định nghĩa là tổng số lượng coin/token đang lưu thông và đang bị khóa trừ đi số lượng coin/token đã bị burn. Ban đầu, Complete Provide sẽ là con số được thiết kế bởi đội ngũ phát triển thành dự án sao cho yêu thích có mô hình vận hành nhất.

Chi tiết hơn, Complete Provide sẽ có những dạng sau:

  • Tổng cung cố định là số lượng coin/token được định sẵn ban đầu và ko thể thay đổi. Dí dụ: Tổng cung của Bitcoin là 21 triệu BTC, Tổng cung của Uniswap là 1 tỷ UNI,…
  • Tổng cung ko cố định là số lượng coin/token có thể thay đổi tùy thuộc vào hoạt động của dự án, và được chia thành những nhóm sau:
    • Tổng cung nâng cao dần do được mining ra thêm. Dí dụ: Số ETH trên thị trường sẽ phụ thuộc vào hiệu suất hoạt động của mạng lưới Ethereum, CAKE sẽ được mint lúc khách hàng Farm trên Pancakeswap,…
    • Tổng cung giảm dần do bị burn. Dí dụ: Binance Coin có tổng cung ban đầu là 200 triệu BNB và được burn dần còn 100 triệu BNB,…
    • Tổng cung thay đổi liên tục do cơ chế Concern-Burn. Dí dụ: Chủ yếu là những Stablecoin như Algorithmic Stablecoin (FEI, AMPL,…), Crypto-backed Stablecoin (DAI, VAI,…), Centralized Stablecoin (USDT, USDC,…).

2. Circulating Provide (Cung lưu thông) là khái niệm đề cập tới số lượng token đang được lưu thông trên thị trường.

3. Max Provide (Cung tối đa) sẽ xác định lượng số lượng token tối đa sẽ tồn tại, bao gồm cả những token sẽ được khai thác hoặc có sẵn trong tương lai.

4. Đọc vị Token Provide

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngĐọc vị Token Provide có 3 token/coin khác nhau.

Phía trên là thông số Token Provide của 3 coin/token khác nhau:

  • ETH: Ethereum là token ko có tổng cung (No Max Provide) và sẽ được mint ra thêm lúc có nhu cầu dùng của mạng lưới. Sau lúc được mint, ETH sẽ được lưu thông mà và ko bị khóa bởi tổ chức nào (Circulating Provide = Complete Provide).
  • SRM: Serum được thiết kế có số lượng lớn nhất là 10 tỷ SRM (Max Provide). Ở thời điểm hiện tại, số SRM có thể đạt cao nhất là 161 triệu SRM (Complete Provide), tuy nhiên số lượng lưu hành thực tế chỉ có 50 triệu SRM (Circulating Provide).
  • NEAR: Token Provide của Close to Protocol là loại cơ bản nhất và thường gặp nhất. Tổng cung và Số lượng token được thiết kế ban đầu sẽ bằng nhau (Max Provide = Complete Provide), được mở khóa dần cho tới lúc đạt 1 tỷ NEAR (Circulating Provide).

Market Cap & Absolutely Diluted Valuation

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngĐọc vị Market Cap và FDV của 1 token/coin.

Market Cap là vốn hóa của dự án có số lượng token lưu thông trong thị trường tại thời điểm ấy. Từ Circulating Provide, chúng ta sẽ tính ra được Market Cap.

Market Cap = Circulating Provide * Token Worth

Absolutely Diluted Valuation (FDV) là vốn hóa của dự án nhưng được tính có tổng số lượng token đang lưu thông và cả chưa được unlock của dự án. Từ Complete Provide, chúng ta sẽ tính ra được FDV.

FDV = Complete Provide * Token Worth

Tại sao vốn hóa tương tác tới tiềm năng nâng cao trưởng hơn giá?

Hiện tại, giá của token phụ thuộc vào siêu nhiều chi tiết, bên cạnh Elementary Evaluation (Phân tách cơ bản) thì còn phụ thuộc vào Tổng cung ban đầu của token. Dí dụ 1 dự án có token A có Market Cap là $10,000,000:

  • Giả dụ dự án phát hành 10,000,000 A token ⇒ Mỗi A token = $1.
  • Giả dụ dự án phát hành 10,000,000,000 A token ⇒ Mỗi A token = $0.001.

Số lượng token được phát hành có thể dao động chục nghìn tới vài tỷ token tuy nhiên vốn hóa mới là chi tiết quan yếu tác động tới khả năng nâng cao trưởng của token.

Dí dụ: Đặt trường hợp Aave và Compound là 2 dự án có tiềm năng về phân tách cơ bản ngang nhau trong lĩnh vực Lending. Chính vì thế, Compound có thể đạt tới Market Cap của Aave.

Xem Thêm  OP3N là gì? Toàn tập về ứng dụng social & NFT trong Internet 3

Xét về giá, mỗi COMP có giá cao hơn AAVE, nhưng COMP lại có tiềm năng nâng cao trưởng cao hơn vì Compound chưa đạt mức “trần”. Giả dụ như Compound đạt Market Cap như Aave, mỗi COMP có thể đạt $735.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngLầm tưởng về giá và market cap.

Token Governance

Hiện tại trên thị trường có khoảng 10,000 coin và token. Tuy nhiên ko nên bất cứ token nào cũng theo cơ chế Decentralized như Bitcoin, sẽ có những token/coin được quản trị theo cơ chế Centralized. Mình sẽ phân ra 3 loại cơ bản:

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngToken Governance của của 1 số coin trên thị trường.

Decentralized (Token Phi tập trung) là những coin/token có cơ chế quản trị hoàn toàn do cùng đồng quyết định và ko bị áp lực quản trị bởi bất kỳ tổ chức nào. Dí dụ: Bitcoin, Ethereum,…

Centralized (Token Tập trung) là những coin/token có cơ chế quản trị do 1 tổ chức đứng đầu quyết định, họ có quyền tác động lên tính chất của coin hoặc dự án mà token ấy đại diện cho. Thường đây là những dự án Full-backed stablecoin như Tether, TrueUSD; những token của sàn thanh toán như Huobi, FTX, hoặc những dự án có mô hình quản trị Centralized như Ripple,…

Từ Centralized tới Decentralized: Bên cạnh ra cũng có những coin/token được xây dựng có cơ chế quản trị ban đầu là Centralized, sau ấy được phân quyền dần cho cùng đồng.

Dí dụ: Binance Coin ban đầu được quản trị hoàn toàn bởi Binance. Tuy nhiên sau 1 thời kì ra mắt Binance Good Chain và chương trình “Validator Highlight”, Binance đã dần phi tập trung hóa mạng lưới BSC và BNB token cho khách hàng kiểm soát.

Token Allocation

Trước lúc đầu tư vào 1 token, Token Allocation sẽ giúp anh em biết được tỷ lệ phân bổ token giữa những nhóm Stakeholder (nhóm có liên quan) có hợp lý hay chưa, cũng như sự tác động của chúng tới tổng quan dự án.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngToken allocation của 1 số coin/token trên thị trường.

1. Crew

Đây là phần token dành cho đội ngũ phát triển thành dự án. Trong đây sẽ bao gồm lượng token của những thành viên đóng góp giá trị cho dự án như founder, developer, marketer, advisor,… Con số xuất sắc nhất thường là khoảng 20% tổng cung.

  • Giả dụ tỷ lệ này quá thấp, đội ngũ dự án sẽ ko có động lực để phát triển thành dự án lâu dài.
  • Giả dụ tỷ lệ này quá cao, cùng đồng sẽ ko có động lực maintain token của dự án ấy, vì token đang bị chi phối quá nhiều bởi 1 thực thể. Điều này gây ra 1 số vấn đề như tập trung quyền lực, khả năng bị khiến giá cao.

2. Basis Reserve

Reserve là khoản dự trữ của dự án để phát triển thành sản phẩm hoặc những tính năng cho tương lai. Đây là khoản token ko có quy định số lượng cụ thể, thông thường nó sẽ chiếm từ 20-40% tổng cung.

3. Liquidity Mining

Liquidity Mining là Allocation xuất hiện nhiều trong thời kì sắp đây, nhất là sau lúc những dự án DeFi phát triển thành mạnh mẽ từ hồi tháng 9/2020 cho tới nay. Liquidity Mining chính là khoản token được mint ra như phần thưởng cho những khách hàng phân phối thanh khoản cho những giao thức DeFi.

4. Seed / Personal / Public sale

Đây là số lượng token dành cho những đợt mở bán huy động vốn để phát triển thành sản phẩm. Thông thường dự án sẽ có cha đợt mở bán là Seed sale, Personal sale và Public sale (chi tiết trong mục Token Sale).

5. Airdrop / Retroactive

Để dự án lôi kéo được khách hàng ban đầu, họ thường sẽ airdrop cho khách hàng 1 phần siêu bé token allocation của dự án. Thông thường sẽ chiếm khoảng 1-2% tổng cung.

Khoảng 5 2019 trở về trước, để nhận được Airdrop, khách hàng chỉ cần thực hành vài thao tác đơn giản như Like, Observe, Retweet những submit trên trang Twitter của họ.

Tuy nhiên từ 5 2020, những điều kiện để nhận Airdrop khó hơn khá nhiều, đề nghị khách hàng nên “pores and skin within the sport”, dùng sản phẩm để có thể nhận Airdrop hay Retroactive. 1 số Retroactive điển hình có thể nói tới như Uniswap (UNI), 1Inch Community (1INCH),…

Tìm hiểu: Airdrop là gì? Bí quyết tham dự Airdrop hiệu quả

6. Different Allocation

Tùy theo mỗi dự án mà họ sẽ có 1 phần Allocation dành cho 1 trường hợp cụ thể, ấy có thể là Advertising, Strategic Partnership,… Thông thường Allocation tỷ trọng bé và có thể bao gồm trong Basis Reserve.

Điểm khác biệt qua 2 chu kỳ:

  • 2017-2018: Public Sale chiếm hơn 50%, Insider chiếm ít. Dí dụ: ADA, ETH, XTZ, ATOM,…
  • 2019 trở đi: Public Sale chiếm từ 20 – 30%, Insider chiếm tỷ trọng lớn nhất. Dí dụ: NEAR, AVAX, SOL,…

Trong ấy:

  • Public Sale là lượng token được mở bán cho cùng đồng.
  • Insider bao gồm đội ngũ phát triển thành, những quỹ đầu tư,…

Điều này có thể giải thích vì trước đây, token của những dự án ko được ứng dụng nhiều trong hệ sinh thái và họ cần có nguồn vốn để có thể phát triển thành dự án. Còn ở thời điểm hiện tại, thị trường đã có sự xuất hiện của quỹ đầu tư lớn và token được ứng dụng nhiều trong ứng dụng. Chính vì thế Insider và Basis sẽ chiếm lượng lớn token có trên thị trường.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngSự khác nhau vê token allocation của những coin/token được sáng lập trước 2018 và sau 2018. Nguồn: Messari.

Token Launch

Token Launch là kế hoạch phân phối token ra thị trường lưu thông của 1 dự án. Tương tự như Token Allocation, Token Launch tương tác siêu lớn tới giá của token cũng như động lực maintain token của cùng đồng. Hiện tại trên thị trường có 2 kiểu phân bổ token:

1. Phân bổ token theo lộ trình định sẵn

Mỗi dự án khác nhau sẽ có token launch schedule khác nhau, tuy nhiên mình có thể phân loại thành những quãng thời kì như sau:

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngToken launch của 1 số token phổ biến trên thị trường.

Dưới 1 5: Những dự án có tốc độ launch 100% token dưới 1 5 mô tả đội ngũ của dự án ko đồng hành lâu dài có sản phẩm họ xây dựng, và ko thể tạo ra nhiều giá trị cho ứng dụng cũng như token ấy.

Từ 3 – 5 5: Đây là khoảng thời kì xuất sắc nhất để launch 100% token, bởi vì thị trường crypto có tốc độ thay đổi siêu nhanh. Nhắc từ lúc được “Mainstream” vào 5 2017 cho tới nay, thị trường crypto cũng mới chỉ trải qua khoảng thời kì 5 5.

Trong mỗi 5, thị trường đã chứng kiến sự đào thải của nhiều dự án ko hiệu quả và sự ra mắt của nhiều dự án tiềm năng hơn. Chính vì thế 3 – 5 5 là con số xuất sắc nhất để liên quan động lực phát triển thành của crew, cũng như động lực maintain token từ cùng đồng.

Trên 10 5: Ngoại trừ Bitcoin, thì những dự án có token launch schedule lên tới 10 5 sẽ khó tạo động lực cho holder, bởi vì họ chịu sự lạm phát của token lên tới 10 5 và ko ai đảm bảo rằng đội ngũ sẽ hoạt động hiệu quả trong khoảng thời kì ấy.

Như vậy, số lượng token launch nên được thiết kế để có thể cân bằng giữa 2 chi tiết sau:

  • Lợi ích của token holder lúc maintain token của ứng dụng ấy.
  • Giá trị của số token được launch mỗi ngày (lạm phát).

Giả dụ như số lượng token bị launch quá nhanh so có hiệu suất hoạt động của dự án, giá token sẽ có xu hướng giảm do khách hàng ko có động lực để nắm giữ token.

2. Phân bổ token theo hiệu suất và nhu cầu dùng

Để giải quyết vấn đề lạm phát xảy ra quá nhanh so có kế hoạch ban đầu. 1 số dự án đã chọn launch token theo 1 tiêu chí cụ thể chứ ko theo thời kì định sẵn nữa. Đây là cơ chế khá hay vì nó sẽ giúp ổn định giá của token hơn ví dụ như được ứng dụng 1 bí quyết hợp lý.

Dí dụ: MakerDAO cũng ko có thời kì bổ token cụ thể. Tùy vào nhu cầu dùng thực tế trên ứng dụng mà số lượng MKR sẽ được phân bổ 1 bí quyết hợp lý ⇒ Có hoạt động Lending hoặc Borrowing thì MKR token mới được launch.

Xem Thêm  ALEX Lab là gì? Thông tin chi tiết về ALEX Token

Token Sale

Token sale có thể xem là hình thức huy động vốn thông qua việc mở bán cổ phần tương tự những đơn vị trong thị trường truyền thống. Tuy nhiên, ở thị trường crypto, cổ phần sẽ được thay thế bằng token.

Giả dụ như những đơn vị truyền thống có khoảng 5 đợt gọi vốn, thì những dự án trong Crypto sẽ có khoảng 3 đợt mở bán token để gọi vốn. Thông thường giá trị định giá của đơn vị sẽ ko cụ thể đối có từng ngành nghề, khu vực và quy mô. Tuy nhiên ở Sequence C, những đơn vị lớn mạnh hoàn toàn có thể định giá bản thân từ 100 triệu đô trở lên.

  • Conventional Firm: Pre-seed, Seed, Sequence A, Sequence B, Sequence C.
  • Crypto Venture: Seed Sale, Personal Sale, Public Sale.

Đối có thị trường crypto, mức định giá trung bình sẽ thấp hơn vì đây là thị trường còn tương đối mới và có marketcap bé hơn nhiều so có thị trường cổ phiếu của 1 số nước lớn.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngQuá trình coin/token được mở bán từ Seed tới Public sale.

1. Seed sale

Seed sale là đợt mở bán token trước tiên của dự án. Trong đợt mở bán này, đa số dự án đều chưa hoàn thiện sản phẩm. Có 1 số dự án mở bán token xem như hình thức gọi vốn để triển khai.

Những quỹ đầu tư vào Seed sale đa số là những quỹ đầu tư mạo hiểm, họ chấp nhận rủi ro cao nhưng cũng sẽ được phần thưởng xứng đáng ví dụ như dự án thành công.

2. Personal sale

Giả dụ như Seed sale chủ yếu là những quỹ đầu tư mạo hiểm, thì Personal sale sẽ có sự tham dự của nhiều quỹ đầu tư lớn và có tiếng hơn. Thông thường ở giai đoạn này, những dự án đã ra mắt sản phẩm và chứng minh được 1 phần thành tích của mình sau lúc đã gọi vốn ở vòng Seed sale.

3. Public sale

Public sale là đợt mở bán token cho cùng đồng. Dự án có thể launch token dưới hình thức ICO như 5 2017, hoặc launch token nhờ vào những bên thứ cha dưới hình thức IEO hoặc IDO.

4. Honest token distribution

Tuy nhiên cũng có nhiều dự án ko mở bán thông qua bất kỳ hình thức nào, mà sẽ được phân phối thông qua những hoạt động như Testnet, Airdrop, Staking, Liquidity Offering,… Điều này giúp dự án trở nên “bình đẳng” hơn đối có cùng đồng lưu ý và tiếp cận được khách hàng nhiều hơn.

1 số Fairlaunch Venture nổi bật có thể nói tới như: Uniswap (UNI), Sushiswap (SUSHI), Yearn Finance (YFI),… Họ ko mở bán token dưới bất kỳ hình thức nào để increase fund trước mà sẽ phân phối token cho những khách hàng thực sự của ứng dụng.

1 số ưu & nhược điểm của cơ chế này:

  • Ưu điểm: Token được phân phối cho những người đóng góp giá trị cho dự án, giảm tình trạng “dump” sâu do người người mua Seed sale và Personal sale “xả” token.
  • Nhược điểm: Dự án “bỏ lỡ” 1 phần vốn có thể gọi từ cùng đồng để phát triển thành dự án.

5. Tác động của Token Sale tới Tokenomics

Ko có 1 quy định cụ thể hoặc mức chuẩn cho sự chênh lệch giá bán giữa những đợt token sale. Đối có 1 dự án giá Public sale có thể gấp đôi giá Personal Sale, giá Personal Sale có thể gấp đôi Seed Sale. Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào dự án.

Tuy nhiên, họ sẽ giữ mức chênh lệch hợp lý. Bởi vì ví dụ như giá bán mỗi đợt có sự chênh lệch quá cao, những nhà đầu tư tới trước sẽ có xu hướng chốt lời sớm, ngược lại, những nhà đầu tư ở vòng sau sẽ ko có động lực tham dự mở bán.

Chính vì thế, những dự án sẽ ứng dụng thêm cơ chế launch token để phân bổ lợi ích hợp lý giữa những nhà đầu tư. Giả dụ như mức chênh lệch giá bán của mỗi đợt cao, những nhà đầu tư tới trước nên chịu thời kì lock lâu hơn. Ngược lại, những nhà đầu tư mua có giá cao hơn sẽ được unlock token sớm hơn.

Token Use case

Token Use Case là mục đích dùng của token, đây làyếu tố quan yếu nhất của 1 tokenomics giúp anh em có thể định giá 1 token trên thị trường, dựa trên lợi ích mà token mang tới cho holder.

Hiện tại, Coin98 Insights đã có Sequence “How It Works – Phân tách mô hình hoạt động” giúp anh em có thể phân tách được mô hình hoạt động của dự án cũng như phân tách giá trị của token.

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngChức năng của 1 số token/coin trên thị trường.

Thông thường Token sẽ có những chức năng sau:

1. Staking

Hiện tại đa số những dự án đều tương trợ Staking đối có những native token của mình. Điều này tạo động lực cho khách hàng nắm giữ token vì được phân phối thêm token như phần lãi. Giả dụ như ko có cơ chế Staking, token holder sẽ nên chịu sự lạm phát vì mỗi ngày đều có 1 số lượng token mới được mint ra cung lưu thông.

Bên cạnh ra, Staking cũng có thêm 1 lợi ích là giúp số lượng token lưu thông trên thị trường giảm đi, điều này khiến giảm đi áp lực bán giúp giá dễ nâng cao trưởng hơn. Đối có những mạng lưới dùng cơ chế Proof-of-Stake, số lượng token được stake nâng cao lên cũng giúp mạng lưới trở nên phi tập trung hơn và an toàn hơn.

Dí dụ: Cardano (ADA) là nâng cao trưởng từ $0.2 lên $2 (nâng cao trưởng 1,000%) nói từ đầu 5 2021. Theo lý thuyết, để nâng cao trưởng được như thế, lượng vốn hóa đổ vào Cardano nên gấp 10 lần.

Tuy nhiên, trên thực tế lại ko như vậy, con số vốn hóa đổ vào Cardano thấp hơn siêu nhiều. Điều làm Cardano nâng cao trưởng mạnh thế tới là do 75% số Cardano đang lưu hành đã được Stake, điều này giúp áp lực bán ADA trên thị trường thấp, tạo động lực cho ADA nâng cao trưởng.

2. Liquidity Mining (Farming)

Đối có những DeFi token xuất hiện nhiều trong thời kì sắp đây. Người mua có thể dùng chúng để phân phối thanh khoản cho những giao thức DeFi, ngược lại họ sẽ được thưởng native token của dự án.

Dí dụ: Phân phối thanh khoản cho Uniswap để nhận UNI, …

3. Phí tổn mạng lưới (Transaction payment)

Để thực hành 1 thanh toán, khách hàng cần nên trả chi phí cho mạng lưới, cụ thể hơn là những Validator để họ xác nhận thanh toán giúp mình. Mỗi mạng lưới blockchain sẽ có 1 native token riêng dùng để trả chi phí cho mạng lưới (thường là những dự án hoạt động trong lĩnh vực blockchain platform). Dí dụ:

  • Ethereum dùng ETH.
  • Binance Good Chain dùng BNB.
  • Solana dùng SOL.
  • Polygon dùng MATIC.

4. Governance

Phần này mình đã đề cập phía trên, những ứng dụng có thể được quản trị theo cơ chế Centralized hoặc Decentralized tùy vào nhà phát triển thành dự án. Tuy nhiên, đa số những ứng dụng DeFi hiện tại đều được quản trị theo cơ chế Decentralized.

Điều này đồng nghĩa những token holder sẽ có thể đề xuất và biểu quyết để tạo nên những sự thay đổi cho ứng dụng họ tham dự. Những đề xuất có thể liên quan tới chi phí thanh toán, tốc độ launch token, hoặc những vấn đề lớn hơn như đề xuất cho đội ngũ phát triển thành dự án để mở rộng sang blockchain mới.

Hiện tại những ứng dụng DeFi nổi bật như Uniswap, Sushiswap, Compound,… đều đã ứng dụng cơ chế Decentralized Governance cho phép khách hàng có thể tham dự quản trị. Tuy nhiên, phần lớn cùng đồng chỉ giới hạn lại ở quyền hạn Voting (Biểu quyết), chứ chưa thể tạo ra Proposal (Đề xuất) cho ứng dụng, vì số lượng token cần để tạo Proposal thường có giá trị siêu cao.

5. Lợi ích khác (Launchpad,…)

Đây là 1 trong những chi tiết quan yếu giúp token được lưu thông và tạo động lực lớn để khách hàng nắm giữ token. Những dự án Launchpad thông thường sẽ đề nghị khách hàng stake token để có thể tham dự vào những đợt mở bán. Hoặc được lợi ích tham dự chương trình bốc thăm giải thưởng NFT,…

Xem Thêm  Ví BNB Good Chain là gì? Chỉ dẫn dùng ví BEP20 (Mới)

Dí dụ: Polkastarter đề nghị maintain POLS, DAO Maker đề nghị maintain DAOS,…

Case examine về Tokenomics

Disclaimer: Đây là góc nhìn cá nhân và ko được xem là lời khuyên đầu tư dưới mọi hình thức.

Lưu ý: Để đánh giá 1 dự án có tiềm năng nâng cao trưởng hay ko, Tokenomics là 1 chi tiết quan yếu, tuy nhiên, giá của token cũng như tiềm năng của dự án còn được đánh giá thông qua nhiều chi tiết khác. Tokenomics ko nên là chi tiết duy nhất tác động tới tiềm năng nâng cao trưởng của giá.

Phía dưới đây mình sẽ đề cập tới 1 số dự án có tokenomics hiệu quả và ko hiệu quả để anh em có thể dễ dàng hình dung.

Tokenomics hiệu quả

1. Binance Coin (BNB)

Token Provide

  • Tổng cung ban đầu: 200,000,000 BNB.
  • Thời kì unlock: 5 5 (đã unlock 100%).
  • Kèm theo cơ chế burn cho tới lúc Circulating Provide còn 100,000,000 BNB.

⇒ Giúp giảm phát, tạo động lực nâng cao giá và tạo động lực maintain cho BNB holder.

Token Use Case

Tuy nhiên, đây ko nên là nguyên nhân chính giúp BNB có sự nâng cao trưởng nổi bậc trong thời kì vừa qua. Điểm sáng nhất đối có BNB chính là việc thiết kế token use instances cho phép BNB được ứng dụng triệt để ở sàn Binance và mạng lưới Binance Good Chain.

  • Sàn Binance: Giảm chi phí thanh toán, Tham dự Launchpad, Staking, Thế chấp & Vay, Thanh toán phái sinh,…
  • Binance Good Chain: Phí tổn mạng lưới, Đơn vị tiền tệ chính, Staking, Farming (BNB được dùng như tài sản chính để tạo cặp thanh khoản, tương tự ETH ở hệ Ethereum và đây là nhân tố chính làm purchase demand của BNB nâng cao trưởng mạnh).

Hiện tại, Binance đang có kế hoạch phát triển thành Binance Pay, và BNB hoàn toàn có thể trở nên 1 đơn vị tính sổ phổ biến bất cứ lúc nào ví dụ như được Binance ứng dụng thành công. Sự thành công của BNB đã được mô tả qua biểu đồ nâng cao trưởng vượt bật trong 5 nay.

Kết quả: BNB nâng cao trưởng trong khoảng giá tích lũy $20 lên đỉnh điểm khoảng $650 (+3,250%) và đang duy trì ở mức $300 (+1,500%).

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngCơ chế đốt coin giảm nguồn cung của BNB.

2. Pancakeswap (CAKE)

CAKE là native token của ứng dụng AMM DEX Pancakeswap trên hệ sinh thái Binance Good Chain.

Token Provide

  • CAKE ko có tổng cung (Ko có số CAKE giới hạn).
  • 530,000 CAKE được phân phối mỗi ngày thông qua Syrup Pool, Farming Pool và Lottery Pool.
  • CAKE sẽ được burn lúc person dùng BẤT KỲ sản phẩm của Pancakeswap.

Token Use Case

CAKE được thiết kế để ứng dụng toàn diện trong những sản phẩm của Pancakeswap, bao gồm Syrup Pool (Staking), Staking để tham dự IFO, Phương tiện tính sổ trong Lottery và Prediction.

⇒ Mặc dầu ko có tổng cung nhưng Pancakeswap kiểm soát siêu phải chăng cung lưu thông của CAKE, giúp kiểm soát cân bằng giữa Token Launch và Token Burn. Pancakeswap đã siêu khéo léo trong việc nâng cao ứng dụng của CAKE token trong ứng dụng để tạo Purchase Demand cho CAKE, cũng như duy trì Incentive cho CAKE holder. Chính vì thế CAKE đã có mức nâng cao trưởng siêu mạnh nói từ lúc được launch.

Kết quả: CAKE nâng cao trưởng từ $0.4 lên đỉnh điểm $40 (+10,000%) và đang duy trì ổn định ở mức $14 (+3,500%).

Tìm hiểu thêm: Phân tách mô hình hoạt động của PancakeSwap

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trườngCAKE đưuọc ứng dụng triệt để cho hầu hết sản phẩm trong Pancakeswap.

Tokenomics ko hiệu quả

Pangolin (PNG)

PNG là token được dùng trong AMM DEX Pangolin của mạng lưới Avalanche. Mặc dầu có chức năng tương tự CAKE trong AMM DEX như phân phối thanh khoản cho sàn,… nhưng theo góc nhìn cá nhân của mình, Pangolin có tokenomics gặp siêu nhiều vấn đề và ko hoạt động hiệu quả.

Token Provide ko hợp lý

Điều trước tiên là PNG có tổng cung là 538,000,000 PNG, mỗi 4 5 số lượng PNG phân phối ra thị trường sẽ giảm đi 1 nửa. Đây là cơ chế tương tự Bitcoin, điều này làm tổng thời kì để PNG được unlock lên tới 36 5.

Tuy nhiên, Bitcoin là tài sản đã được cùng đồng tin tưởng, còn PNG lại là token siêu mới, ko điều gì có thể đảm bảo đội ngũ của Pangolin sẽ hoạt động để phát triển thành sản phẩm trong khoảng thời kì 36 5 ấy, chưa nói tuổi đời của thị trường crypto chỉ vừa hơn 10 5.

Ko thể cân bằng giữa Income và Token Launch Worth

Điều thứ 2, ở thời điểm hiện tại Pangolin đang unlock 175,000 PNG/ngày (giá trị $197,500/ngày). Nhưng doanh thu của Pangolin chưa tới $30,000/ngày. Điều này làm PNG holder ko còn động lực maintain token của dự án vì ko nhận được những lợi ích xứng đáng.

Chính vì thế lúc đầu tư vào 1 token, anh em cần nên có góc nhìn đa chiều. Bên phía dự án có thể “vẽ” ra nhiều viễn cảnh lúc đạt được những thành tựu, nhưng anh em cần xác thực lại có số liệu thực tế. Liệu doanh thu của dự án ấy có đạt được như kỳ vọng hay ko?

⇒ Ko hợp lý ở Token Launch Schedule, ko ứng dụng được PNG trong ứng dụng Pangolin. “Viễn cảnh” của tokenomics ko yêu thích có số liệu thực tế.

Kết quả: Sau lúc đạt đỉnh ở giá $15, PNG đã tuột giá ko phanh về mức giá hiện tại khoảng $1.2/PNG (chia 12 lần). Thậm chí lúc thị trường nâng cao trưởng mạnh vào khoảng tháng 4 – 5/2021, giá PNG nâng cao trưởng siêu yếu.

Trong tháng 9 này, những token của hệ Avalanche cũng đã nâng cao trưởng siêu mạnh như AVAX, SNOB, XAVA,… nhưng PNG vẫn đi có mức nâng cao trưởng siêu chậm. Mặc dầu là AMM được backed bởi Avax Labs nhưng Pangolin cũng đã hụt khá so có Dealer Joe.

Tìm hiểu thêm: Phân tách mô hình hoạt động của Pangolin

Tokenomics là gì? Ván bài lật ngửa với nhà tạo lập thị trường Tokenomics ko hợp lý của Pangolin làm khách hàng ko có động lực maintain PNG.

Góc nhìn về Case Examine

Như mình đã phân tách ở phía trên, bí quyết thiết kế tokenomics sẽ ko bị ràng buộc bởi bất kỳ chi tiết nào. Tùy nào mô hình hoạt động và thị trường mà dự án ấy đang ngắm tới, đội ngũ sẽ có bí quyết thiết kế tokenomics sao cho hợp lý.

Lúc đánh giá về 1 tokenomics, anh em ko chỉ nên đánh giá về ứng dụng của chúng mà còn nên phân tách thị trường mà dự án ấy đang ngắm tới.

Liệu thị trường mà dự án đang ngắm tới có quy mô lớn ko, có nhiều khách hàng ko, bí quyết thiết kế tokenomics như thế có cân bằng giữa tính ứng dụng cho dự án và lợi ích cho token holder ko?

Dí dụ như Pancakeswap (CAKE), ngay từ đầu họ đã xác định thị trường hoạt động là hệ sinh thái Binance Good Chain – hệ sinh thái có DeFi TVL lớn thứ 2 của thị trường và đã có 1 lượng khách hàng lớn.

Chính vì thế họ sẽ thiết kế Tokenomics dành phần lớn cho Liquidity Mining Reward để lôi kéo được lượng lớn Consumer ngay từ ban đầu. Sau ấy, để nâng cao purchase demand cho CAKE, đội ngũ Pancakeswap đã nâng cao tính ứng dụng cho CAKE trong hầu hết những tính năng của Pancakeswap.

Tổng kết

Trong bài phía trên, mình đã phân tách cụ thể giúp anh em có thể hiểu được cấu tạo và vai trò của 1 tokenomics trong thị trường. Dưới đây là 1 số Recap quan yếu:

  • Tokenomics là tập hợp của nhiều chi tiết bên trong như Token Provide, Token Software, Token Sale, Token Launch,…
  • Tokenomics là chi tiết quan yếu nhưng ko thể tách đi có mô hình hoạt động để có thể đánh giá chính xác hiệu quả và mức độ nâng cao trưởng của token.
  • Tokenomics có thể được “biến tấu” có nhiều bí quyết thiết kế khác nhau. Nhưng anh em hãy tập trung vào doanh thu của ứng dụng và bí quyết dự án seize worth cho token (có thể tham khảo trong những bài Phân tách mô hình hoạt động).

Hello vọng có bài viết trên, anh em sẽ có những thông tin hữu ích để chuyên dụng cho quá trình đầu tư của bản thân. Giả dụ như có bất kỳ câu hỏi hoặc recommend về 1 tokenomics mà anh em cần phân tách, anh em vui lòng để lại phía dưới remark.