AMM là gì? Auto Market Maker (AMM) hoạt động như thế nào?

Thông thường lúc thanh toán trên Binance, những lệnh sẽ được khớp theo cơ chế sổ lệnh. Tuy nhiên, cơ chế này ko ưu thích có thị trường DeFi do thanh khoản thấp. Ấy là lý do AMM đã ra đời để giải quyết vấn đề này. Trong bài viết này, bài viết sẽ giải thích chi tiết:

  • AMM là gì? So sánh AMM và Order-book
  • Lợi ích & Hạn chế của AMM
  • Lịch sử và quá trình vươn lên là của AMM

AMM là gì?

AMM (viết tắt của Automated Market Maker) là công cụ tạo lập thị trường tự động. Đây là phương thức thanh toán dùng thuật toán để tính toán giá token ngay tại thời điểm mua.

Cơ chế AMM ko có khái niệm người bán, thay vào đấy, những sensible contract sẽ đóng vai trò trung gian, người bán bỏ tài sản vào 1 nơi gọi là Pool thanh khoản, sau đấy người mua sẽ swap tài sản họ đang có có tài sản trong pool thông qua sensible contract.

Đa số những DEX trên thị trường DeFi như Uniswap, Pancakeswap, Curve đều dùng cơ chế AMM vì chúng ưu thích có tính chất của thị trường. Để hiểu rõ hơn, bài viết sẽ so sánh cơ chế AMM và Order e-book để quý khách dễ hiểu hơn.

So sánh AMM và Order e-book

Order e-book (Sổ lệnh) là cơ chế khớp lệnh phổ biến lúc người mua thanh toán trên những sàn CEX như Binance, Huobi, OKX, Coinbase. Lúc này, lệnh của bạn sẽ được thực thi giả dụ như giá của sổ lệnh khớp có giá bạn đã đặt ra để mua hoặc bán.

Thanh toán theo cơ chế Order e-book hiệu quả vì dealer sẽ biết được đâu là mức giá khớp lệnh, bên cạnh ra chúng ta cũng dễ dàng đặt lệnh Restrict Order (Lệnh giới hạn) để chờ giá hợp lý. Tuy nhiên, Order e-book chỉ ưu thích có thị trường có thanh khoản cao như CEX.

Đối có thị trường DeFi nơi có thanh khoản thấp, việc vận dụng cơ chế Order e-book sẽ ko ưu thích vì siêu khó để những dealer có thể khớp lệnh có nhau. Binance cũng từng ra mắt Binance DEX có cơ chế Order e-book nhưng hiện tại họ đã đóng vì khối lượng thanh toán quá thấp, độ hiệu quả cũng thấp.

Vì vậy, AMM được xem là cơ chế tối ưu nhất cho thị trường có thanh khoản thấp như DeFi giúp cho mỗi lệnh thanh toán được khớp 1 bí quyết dễ dành nhất. Sự ra đời của cơ chế AMM cũng là tiền đề giúp thị trường DeFi vươn lên là mạnh bởi vì chúng cho phép những dự án có thể dễ dàng tiếp cận dealer mà ko cần thông qua những CEX.

Cơ chế hoạt động của AMM

AMM tính toán giá tài sản dựa trên công thức x * y = okay.

Trong đấy:

  • Ok là biến hằng số.
  • X là token A.
  • Y là token B.
  • Chúng ta có thể thay đổi biến 0.5 thành những số khác nhưng tổng của lũy thừa của X và Y cần bằng 1.
Xem Thêm  Binance Earn là gì? Chỉ dẫn tham dự Binance Earn

Lúc lập bản đồ, quý khách sẽ nhận được 1 đường cong lõm, như hình dưới đây. Lúc thêm thanh khoản vào, đường cong dịch chuyển ra bên cạnh. Điều đấy nghĩa là quý khách sẽ chịu ít phí tổn hơn (ở đây là phí tổn trượt giá) lúc thanh toán.

Dưới đây là hiện tượng thú vị để giải thích về hằng số Ok. Nhái sử những khối hình phía trên trong suốt và quý khách có thể thấy cả bố hình chữ nhật trên. Đây là những hình chữ nhật khác nhau ở dưới đường cong.

Vùng dưới đường cong cho thấy số token mà chúng ta sẽ được nhận được lúc hoán đổi (swap) 1 token này cho 1 token khác. Có thể thấy rằng lúc bạn thay đổi số lượng token lúc Swap, thì sẽ nhận lại 1 tỉ lệ hoán đổi khác nhau.

Nhưng điều thú vị là giả dụ quý khách tính toán diện tích của bố hình chữ nhật (tưởng tượng chúng ko trùng nhau) thì diện tích của 3 hình chữ nhật là như nhau. Nhờ hằng số Ok này, khiến cho những hình chữ nhật này đều giống nhau về diện tích!

Bởi vì theo lý thuyết bảo toàn, nguyên tắc trước tiên trong vật lý, không vấn đề gì bị phá hủy, nó chỉ thay đổi từ dạng này sang dạng khác. Vì vậy, nó cũng đúng có hằng số Ok này. Tổng diện tích dưới đường cong sẽ vẫn như cũ bởi vì không vấn đề gì bị mất đi hoặc được tạo ra.

Bất cứ lúc nào quý khách thay đổi từ token A sang token B hoặc từ B sang A, số lượng thay đổi là như nhau, miễn là đường cong ko dịch chuyển. Trường hợp đường cong thay đổi vì có thêm thanh khoản, thì khu vực dưới đường cong sẽ khác. Nhưng giả dụ mọi thứ vẫn như cũ, quý khách có thể thay đổi bất kỳ số lượng Token A nào cho Token B và tổng số token sẽ là giống nhau.

Lợi ích & hạn chế của AMM

Lợi ích của AMM

  • Giải quyết vấn đề thanh khoản kém, nâng cao khả năng khớp lệnh so có mô hình khác.
  • Giảm thiểu thao túng thị trường, rửa tiền.
  • Tạo thu nhập thụ động cho Liquidity suppliers, staker.
  • Đa dạng những token do dự án nào cũng có thể dễ dàng tạo và niêm yết token trên sàn.
  • Ko cần KYC, đảm bảo tính ẩn danh cho dealer.

Hạn chế của AMM

  • Ko thể treo lệnh bán giá cao hoặc mua giá thấp trong tương lai cho người mua ko có thời kì canh giá.
  • Impermanent loss: Có thể hiểu đơn giản là tổn thất có thể xảy ra lúc so sánh giữa việc bạn maintain token trên pockets và đóng góp vào pool.
  • Dealer dễ nhầm lẫn token thật nhái giả dụ ko so sánh đúng sensible contract của dự án mình muốn mua.
  • Trải nghiệm chưa mượt bằng bí quyết sàn CEX do phụ thuộc vào tốc độ của blockchain.
  • Chi phí thanh toán thông thường sẽ cao hơn những sàn CEX do Liquidity Supplier chịu nhiều rủi ro đối có token có thanh khoản thấp.
  • Thanh khoản thấp hơn so có sàn CEX do đa số token được niêm yết trên DEX đều là những dự án bé, họ ko có tiềm lực như những dự án được niêm yết trên CEX.
Xem Thêm  51% Assault là gì? Phương pháp hoạt động của cuộc tấn công 51%

Quá trình vươn lên là của AMM

Giai đoạn sơ khai

1 trong những sàn đưa AMM lên đỉnh cao chính là Uniswap có những hidden gem x10; x100. Tuy nhiên, Kyber Community (2018) và Bancor (2017) mới là những người trước tiên vận dụng AMM.

Khác có Uniswap, Kyber Community là mô hình AMM tập trung (centralized), nên chỉ có staff và Market maker mới có quyền kiểm soát pool, ko ai được đóng góp vào pool.

Tháng 11/2019, Uniswap chính thức dùng cơ chế AMM phi tập trung (decentralized), cho phép bất kỳ ai cũng có thể đóng góp vào pool khiến nâng cao tính thanh khoản. Sau đấy, những người đóng góp vào pool (suppliers) cũng được hưởng 1 phần phí tổn thanh toán lúc có thanh toán trên Uniswap được thực hành.

Tháng 1/2020, Curve Finance đã ra đời, đây là dự án trước tiên dành riêng cho những Steady Asset như Stablecoin, giúp người mua có thể thanh toán có mức phí tổn thấp hơn ở Uniswap nhưng vẫn cân bằng được lợi ích cho Liquidity Supplier. Bên cạnh ra, Curve Finance còn mở ra kỷ nguyên Curve Wars có nhiều dự án tranh giành sở hữu CRV để có quyền kiểm soát Curve.

Giai đoạn bùng nổ

Đây là giai đoạn AMM DEX đã được phổ cập tới nhiều hệ sinh thái khác nhau. Mỗi DEX đều có những điểm nhấn riêng.

Trường hợp trên Uniswap, bạn chỉ có thể phân phối thanh khoản 50:50 đối có 2 token, thì Balancer cho phép người mua có thể thêm tận 8 token khác nhau giúp việc swap được thuận tiện hơn. Bên cạnh ra, ở Balancer, suppliers còn được tùy chỉnh tỉ lệ những token đưa vào pool trong 1 lần chuyển.

Tiếp theo là Pancakeswap, dự án AMM DEX trước tiên của BNB Chain cũng là ngôi sao sáng lúc trở nên DEX vươn lên là mở rộng theo chiều ngang. Pancakeswap đã ra mắt siêu nhiều tính năng khác như Launchpad, Lottery, Buying and selling Competitors.

Cuối cùng là mô hình DEX Aggregator dẫn đầu bởi 1Inch. Lúc này mỗi hệ sinh thái đều đã có nhiều DEX nhưng mỗi DEX lại tự vận hành Liquidity Pool, vì vậy 1Inch đã ra đời nhằm kết nối nhiều pool thanh khoản và phân phối mức trượt giá thấp nhất cho người mua.

Mô hình của Uniswap, Pancakeswap và 1Inch cũng là mô hình tiêu chuẩn có nhiều dự án tương tự:

  • Uniswap: Quickswap, MDEX, VVS Finance, Pangolon…
  • Pancakeswap: TraderJoe, Pontem Finance, Biswap,…
  • 1Inch: Matcha, Paraswap, OpenOcean,…

Tìm hiểu: Phân tách mô hình Uniswap V2

Giai đoạn chọn lọc

Trong quá trình vươn lên là, đã có siêu nhiều DEX ra đời, tạo nên sự cạnh khốc liệt. Thí dụ: Uniswap và Sushiswap (Ethereum), TraderJoe và Pangolin (Avalanche), Pancakeswap và Apeswap (BNB Chain), Spookyswap và Spiritswap (Fantom).

Tuy nhiên, trong 1 hệ sinh thái, người mua sẽ chọn sàn phải chăng nhất về mặt trải nghiệm, thanh khoản cũng như độ tiện dụng. Trong quá trình này, dự án cần luôn cải tiến và có hiệu quả thì mới có thể thắng lợi. Thắng lợi này thuộc về Uniswap, TraderJoe, Pancakeswap, Spookyswap và nhiều cái tên ở hệ sinh thái khác.

Xem Thêm  Gods Unchained (GODS) là gì? Phương pháp sở hữu GODS Token 2023

Trong đợt này, Uniswap là cái tên nổi bật nhất lúc phiên bản v3 ra đời đã mang lại nhiều cải tiến hiệu quả cho cả liquidity supplier và dealer. Vì vậy, Uniswap ko chỉ bỏ xa đối thủ về TVL mà còn vượt qua phiên bản cũ của chính mình.

Giai đoạn bão hòa & tìm thấy những lỗ hổng

Đây là giai đoạn thị trường rơi vào Downtrend, sự khó khăn đã ập tới siêu nhiều dự án khác nhau bao gồm cả DEX. Cụ thể hơn, DEX có thể rơi vào tình trạng vòng lặp phản hồi tiêu cực (unfavourable suggestions loop) do:

  • Thanh toán ít hơn => Chi phí tạo ra ít hơn => Incentive cho LP ko đủ hấp dẫn.
  • Token phân phối thanh khoản đồng loạt giảm giá => Incentive từ LP ko bù được giá trị tài sản giảm.
  • Token incentive cho LP giảm giá => Incentive cho LP ngày càng thấp hơn.

Chưa đề cập trong quá trình DeFi bùng nổ, những dự án DEX đã dùng token của sàn để khuyến khích người mua phân phối thanh khoản mà ko có dealer để bù lại chi phí tổn đấy. Vì vậy token của DEX cùng bị lạm phát siêu nặng, liên quan quản lý tới DEX.

Qua đây, chúng ta có thể thấy mô hình ko bền vững được lộ rõ lúc Downtrend ập tới. Vấn đề quan yếu khiến thế nào để những dự án giải quyết được bài toán incentive vừa đủ nhưng vẫn có thể tạo ra giá trị thặng dư cho DEX.

Liquidity Offering & Yield Farming

Để những sàn AMM DEX có thanh khoản cho dealer thanh toán, họ cần token holder phân phối thanh khoản cho sàn. Đổi lại, những nhà phân phối thanh khoản (liquidity suppliers) sẽ nhận được phần thưởng là:

  • Chi phí thanh toán: Ở Uniswap, 0.3% phí tổn thanh toán sẽ chia đều cho những thành viên đóng góp vào pool được thanh toán, hay ở Curve là 0.04%.
  • Incentive: Thông thường, đây là token của những sàn DEX incentive cho người phân phối thanh khoản nhằm lôi kéo họ giả dụ như phí tổn thanh toán ko đủ hấp dẫn. Tuy nhiên khoản incentive này ko cần sàn nào cũng sẽ vận dụng.

Hoạt động phân phối thanh khoản chính là Liquidity Offering. Còn Yield Farming (Canh tác lợi suất) là hoạt động người mua kiếm tìm lợi nhuận ở những giao thức DeFi thông qua nhiều hoạt động khác nhau như Staking, Liquidity Offering,…

Tổng kết

Nhờ vào mô hình AMM DEX, DeFi đã bùng nổ mạnh mẽ vì sự tham dự của nhiều bên khác nhau như dự án phát hành token, dealer, liquidity supplier và những DEX. Bên cạnh ra, DEX còn tạo ra xu hướng Yield Farming tạo ra thời cơ kiếm lợi nhuận cho nhiều bên khác nhau.

Trong tương lai tới, AMM DEX vẫn sẽ giữ vai trò quan yếu trong thị trường. Tuy nhiên, chúng sẽ có sự cải tiến nhiều hơn, từ đấy, đề nghị những nhà đầu tư cũng hiểu rõ hơn về mô hình hoạt động, giá trị mà DEX token có thể nhận lại được từ giao thức. Vì vậy, quý khách ko nên bỏ qua những bài viết mô hình hoạt động của DEX.

Đọc thêm Tổng quan về đặc điểm của những sàn phi tập trung (DEX)